काठमाडौं – नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहार आजदेखि सुरु भएको छ। पाँच दिनसम्म मनाइने यस पर्वमा तिथिको घटबढका कारण यस वर्ष तिहार छ दिनसम्म मनाइने भएको छ। तिहारको पहिलो दिन आज कात्तिक कृष्णपक्षको त्रयोदशी तिथिमा धनतेरस पर्व मनाइँदैछ। धनतेरसका अवसरमा आज नेपाली बजारमा सुन, चाँदी, विभिन्न गरगहना, धातुका सिक्का तथा तामा, पित्तललगायतका धातुबाट बनेका भाँडाकुँडा किनमेल गर्ने परम्परा रहेको छ। यस दिन नयाँ धातुका सामग्री घरमा भित्र्याउँदा धन, सम्पत्ति र समृद्धि प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार धनतेरसका दिन किनिएका धातुका सामग्रीलाई घरमा ल्याएर विधिपूर्वक पूजा गर्ने चलन छ। विशेषगरी सुनचाँदी तथा भाँडाकुँडाको खरिदलाई शुभ मानिने भएकाले यस दिन बजारमा किनमेल गर्नेहरूको चहलपहल बढ्ने गर्दछ। यस वर्ष तिथिको घटबढका कारण तिहारको पर्व तालिकामा केही परिवर्तन भएको छ। चन्द्रमासअनुसार कात्तिक कृष्णपक्षको त्रयोदशीदेखि कात्तिक शुक्लपक्षको द्वितीयासम्म पाँच दिन मनाइने तिहार यसपटक छ दिनसम्म मनाइने भएको हो।

आज सूर्योदय हुँदा द्वादशी तिथि रहे पनि मध्याह्नअघि नै त्रयोदशी तिथि प्रारम्भ हुने भएकाले आजै धनतेरस मनाउन लागिएको हो। आज बिहान ११ बजेर १० मिनेटपछि सुरु हुने त्रयोदशी तिथि भोलि बिहान १० बजेर ४७ मिनेटसम्म रहनेछ। धनतेरससँगै आज यमदीपदान गर्ने परम्परा पनि रहेको छ। यमराजको नाममा दीप प्रज्वलन गरी परिवारका सदस्यहरूको दीर्घायु र अकाल मृत्युबाट रक्षा होस् भन्ने कामनासहित यमदीपदान गरिन्छ। मिथिला क्षेत्रमा भने कात्तिक कृष्णपक्षको त्रयोदशी तिथिका दिन साँझ दीपमालिका गर्ने विशेष परम्परा रहेको छ। यस दिन घरआँगनमा दीप प्रज्वलन गरी उज्यालो पार्ने धार्मिक तथा सांस्कृतिक चलन छ।

त्रयोदशी तिथिमा गरिने कागपूजा र धन्वन्तरी जयन्ती भने यस वर्ष भोलि परेको छ। हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार धन्वन्तरीलाई आयुर्वेदका प्रवर्तक तथा आरोग्यका देवताका रूपमा पूजा गरिन्छ। धन्वन्तरी जयन्तीका अवसरमा स्वास्थ्य, निरोगिता र दीर्घायुको कामना गर्दै पूजा आराधना गर्ने गरिन्छ। त्यसैगरी, आइतबार बिहान चतुर्दशी तिथिमा कुकुर पूजा गरिनेछ। कुकुरलाई यमराजको दूत तथा इमानदार रक्षकका रूपमा सम्मान गर्दै माला लगाउने, टीका लगाइदिने र मीठा परिकार खुवाउने परम्परा छ।

आइतबार साँझ लक्ष्मीपूजा गरिने कार्यक्रम रहेको छ। धनधान्य र समृद्धिकी देवी लक्ष्मीको पूजा आराधना गर्दै घर, पसल तथा कार्यालयमा दीप प्रज्वलन गर्ने चलन छ। लक्ष्मीको आगमन हुने विश्वासका साथ घरआँगन सफा गरी झिलिमिली बत्ती तथा दियो बालेर तिहारको उल्लास मनाइन्छ। तिहारको अर्को महत्त्वपूर्ण दिन भाइटीका यस वर्ष कात्तिक २५ गते परेको छ। भाइटीकाका दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइको निधारमा सप्तरङ्गी टीका लगाई दीर्घायु, सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्नेछन्। दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई उपहार तथा दक्षिणा दिएर प्रेम र सद्भाव साटासाट गर्ने परम्परा छ।

यसरी धनतेरसबाट सुरु भएको तिहारमा कागपूजा, कुकुरपूजा, लक्ष्मीपूजा, गोवर्धन पूजा तथा भाइटीकासम्मका विभिन्न धार्मिक, सांस्कृतिक र पारिवारिक परम्परा निर्वाह गरिन्छ। उज्यालो, उमङ्ग, आपसी सद्भाव र पारिवारिक मिलनको पर्वका रूपमा परिचित तिहारले नेपाली समाजमा धार्मिक तथा सांस्कृतिक एकता र आत्मीयताको सन्देशसमेत प्रवाह गर्दै आएको छ।