काठमाडौं – नेपालले लामो समयदेखि माग गर्दै आएको थप हवाई प्रवेश मार्ग उपलब्ध गराउने विषयमा भारतले अझै सहमति जनाएको छैन। प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह (बालेन) को भारत भ्रमणअघि दुई देशका सरकारी अधिकारीबीच भएको छलफलमा थप हवाई रुटको विषयमा सहमति जुट्न नसकेको हो। प्रधानमन्त्री शाह भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको निमन्त्रणामा दुईदिने भारत भ्रमणका लागि आइतबार नयाँदिल्ली पुग्दै हुनुहुन्छ। भ्रमणका क्रममा सोमबार शाह र मोदीबीच प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय वार्ता हुँदैछ। उक्त वार्तामा आर्थिक तथा विकास सहयोगसँगै नेपालको हवाई रुटसम्बन्धी प्रस्ताव पनि महत्त्वपूर्ण एजेन्डाका रूपमा रहने अपेक्षा गरिएको छ। प्रधानमन्त्रीको भ्रमणअघि नेपालले भारतीय हवाई क्षेत्र हुँदै नेपाल प्रवेश गर्ने थप हवाई मार्ग उपलब्ध गराउन भारतसमक्ष प्रस्ताव राखेको थियो। तर, भारतीय पक्षले उक्त प्रस्तावमा अझै सहमति नजनाएको वार्तामा सहभागी एक नेपाली अधिकारीले जानकारी दिएका छन्।



सैन्य विमान उडाउनुपर्ने भारतको प्रस्ताव
थप हवाई रुटसम्बन्धी वार्ता जटिल बन्नुको एउटा प्रमुख कारण भारतले राखेको सैन्य विमानसम्बन्धी प्रस्ताव हो। भारतीय पक्षले बागडोगरा प्रवेश बिन्दु हुँदै आफ्ना सैन्य विमानलाई समेत उडान अनुमति दिनुपर्ने प्रस्ताव राखेको नेपाली अधिकारीले बताएका छन्। तर नेपालले भने उक्त मार्गबाट नागरिक विमानलाई मात्र उडान अनुमति दिन सकिने स्पष्ट पारेको छ। यही विषयमा दुई देशबीच सहमति हुन नसक्दा थप हवाई रुट उपलब्ध गराउने प्रक्रिया अघि बढ्न सकेको छैन। नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयनलाई सहज बनाउन थप हवाई प्रवेश मार्ग आवश्यक रहेको बताउँदै आएको छ। भारतले सैन्य विमानको उडानसमेत जोडेर प्रस्ताव गरेपछि नेपालको सुरक्षा चासो र भारतको मागबीच समझदारी कायम गर्नुपर्ने अवस्था देखिएको छ।
विमान उडानको उचाइमा पनि मतभेद
थप हवाई रुटको विषयमा दुई देशबीच विमानले उडान गर्न पाउने उचाइलाई लिएर पनि छलफल भइरहेको छ। भारतीय पक्षले उक्त हवाई मार्ग प्रयोग गर्ने विमानका लागि ३९ हजार फिट उचाइ प्रस्ताव गरेको छ। तर नेपालले त्यसलाई घटाएर करिब २९ हजार फिट कायम गर्नुपर्ने अडान राखेको छ। उडान सुरक्षासँग सम्बन्धित प्राविधिक तथा सञ्चालन पक्षलाई ध्यानमा राखेर दुवै देशका अधिकारीबीच छलफल भइरहेको बताइएको छ। प्रवेश बिन्दु, उडान अनुमति र उचाइसम्बन्धी विषयमा सहमति नजुटेसम्म नयाँ हवाई रुट सञ्चालनमा ल्याउन कठिन हुने देखिएको छ। नेपालका लागि यो विषय विशेष महत्त्वपूर्ण छ। थप हवाई प्रवेश मार्ग उपलब्ध भएमा अन्तर्राष्ट्रिय उडानको दूरी छोटिनुका साथै उडान समय र इन्धन खर्च घटाउन सकिने अपेक्षा गरिएको छ।
भैरहवा र पोखरा विमानस्थललाई फाइदा पुग्ने अपेक्षा
नेपालले थप हवाई रुट माग गर्नुको मुख्य उद्देश्य भैरहवास्थित गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा अन्तर्राष्ट्रिय उडान विस्तार गर्नु हो। हाल नेपाल आउने र नेपालबाट बाहिरिने अन्तर्राष्ट्रिय विमानले प्रयोग गर्ने हवाई मार्गका कारण केही उडानमा अतिरिक्त दूरी तय गर्नुपर्ने अवस्था छ। भारत हुँदै थप प्रवेश मार्ग उपलब्ध भएमा विशेषगरी पश्चिमतर्फबाट नेपाल प्रवेश गर्ने ठूला अन्तर्राष्ट्रिय विमानलाई सहज हुने नेपालको अपेक्षा छ। यसबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडानको लागत घट्नुका साथै भैरहवा र पोखरा विमानस्थलमा विदेशी वायुसेवा कम्पनीलाई आकर्षित गर्न सहयोग पुग्न सक्छ। ती विमानस्थललाई व्यावसायिक रूपमा प्रभावकारी बनाउन पनि थप हवाई मार्ग आवश्यक रहेको नेपालले बताउँदै आएको छ।
आर्थिक सहयोगमा भने भारत सकारात्मक
हवाई रुटको विषयमा सहमति जुट्न नसके पनि आर्थिक सहयोगका विषयमा भने भारत सकारात्मक देखिएको नेपाली अधिकारीहरूले बताएका छन्। परराष्ट्र मन्त्रालय स्रोतका अनुसार नेपालले प्रस्ताव गरेको सहुलियतपूर्ण ऋण तथा अनुदान सहयोगमा भारत सकारात्मक रहेको छ। प्रधानमन्त्री शाह र मोदीबीच सोमबार हुने प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय वार्तामा आर्थिक सहयोगका प्रस्ताव, सम्भावित परियोजना र कार्यतालिकाबारे छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ। नेपालले विकास निर्माण, पूर्वाधार विस्तार तथा प्राकृतिक विपत्तिपछिको पुनर्निर्माणका लागि भारतबाट सहयोग अपेक्षा गरेको छ। आर्थिक सहयोगका विषयमा सहमति जुटेमा दुई देशबीच विकास साझेदारीलाई थप विस्तार गर्न सकिने विश्वास गरिएको छ।
मोदीसँगको भेटमा हवाई रुटबारे के हुन्छ ?
प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमणलाई नेपाल–भारत सम्बन्धमा नयाँ समझदारी निर्माण गर्ने अवसरका रूपमा हेरिएको छ। विशेषगरी हवाई रुट, सीमा समस्या, ऊर्जा व्यापार, आर्थिक सहयोग र पूर्वाधार विकासका विषयमा नेपालले भारतसँग ठोस सहमति खोजिरहेको छ। तर थप हवाई रुटको विषयमा सैन्य विमानको उडान अनुमति र उचाइसम्बन्धी फरक प्रस्तावका कारण तत्काल सहमति जुटाउन चुनौती देखिएको छ। अब प्रधानमन्त्री शाह र भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीबीच हुने उच्चस्तरीय वार्ताले यो विषयलाई कस्तो दिशा दिन्छ भन्ने चासो बढेको छ। नेपालको प्रस्तावमा भारतले सहमति जनाउँछ वा थप छलफलका लागि समय माग्छ भन्ने विषय भ्रमणको महत्त्वपूर्ण चासोका रूपमा रहनेछ। नेपालका लागि थप हवाई रुट केवल उड्डयन क्षेत्रको विषय मात्र नभई पर्यटन, व्यापार र अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्क विस्तारसँग पनि जोडिएको छ। त्यसैले प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणबाट यस विषयमा ठोस प्रगति हुने अपेक्षा गरिएको छ।



