काठमाडौं – चन्द्रागिरि नगरपालिका–५, महादेवस्थानस्थित रिब्स माध्यमिक विद्यालयका संस्थापक एवं प्रधानाध्यापक डीबी (धनबहादुर) गुरुङको निधन भएको छ। गुरुङको ८६ वर्षको उमेरमा मंगलबार बिहान निधन भएको पारिवारिक स्रोतले जनाएको छ। पछिल्लो समय विभिन्न स्वास्थ्य समस्याबाट ग्रसित गुरुङको उपचार तथा स्वास्थ्य अवस्थाका कारण सार्वजनिक गतिविधि केही सीमित बनेको थियो। शिक्षण, कृषि र साहित्यका क्षेत्रमा लामो समय योगदान दिएका उनको निधनले रिब्स विद्यालय परिवार तथा शिक्षा क्षेत्रमा शोक छाएको छ।

इलामको बरबोटेमा जन्मिएका गुरुङले कठिन पारिवारिक परिस्थितिबीच आफ्नो अध्ययन यात्रा अघि बढाएका थिए। बाल्यकालमै बुवा गुमाएपछि गोठालो जीवनदेखि सुरु भएको उनको संघर्षपूर्ण यात्राले पछि उनलाई उच्च शिक्षा, कृषि विज्ञान, शिक्षण र अन्तर्राष्ट्रिय सेवासम्म पुर्‍याएको थियो। २०८१ सालमा प्रकाशित कान्तिपुरको एक सामग्रीअनुसार उनले पश्चिम बंगालको मिरिक, दार्जिलिङ हुँदै काठमाडौं र भारतको राजस्थानसम्मको शैक्षिक यात्रा गरेका थिए। पछि उनी संयुक्त राष्ट्रसंघको विशेषज्ञका रूपमा अफ्रिकी मुलुक सोमालियासम्म पुगेका थिए।

कृषि वैज्ञानिकका रूपमा समेत परिचित गुरुङको जीवनको अर्को महत्वपूर्ण पाटो शिक्षा थियो। उनले २०४१ सालमा रिब्स विद्यालय स्थापना गरेका थिए। पछिल्लो समयसम्म पनि उनी विद्यालयको प्रधानाध्यापकका रूपमा जोडिएका थिए। रिब्सको आधिकारिक वेबसाइटमा पनि डीबी गुरुङलाई विद्यालयका प्रधानाध्यापकका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।रिब्सलाई काठमाडौं उपत्यकाको पश्चिमी क्षेत्रमा स्थापित निजी शिक्षण संस्थामध्ये महत्वपूर्ण विद्यालयका रूपमा विकास गर्न गुरुङको भूमिका महत्वपूर्ण रहेको पुराना विद्यार्थी तथा विद्यालयसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूले बताउँदै आएका छन्।

गुरुङ केवल शिक्षण पेसामै सीमित थिएनन्। उनी लेखनमा पनि सक्रिय थिए। २०७१ सालमा ‘मेरो बितेको जीवनकहानी’ पुस्तक प्रकाशित गरेका उनले २०८१ सालमा ‘पहाडे केटो स् एउटा प्रेरणाको स्रोत’ का दुई भाग सार्वजनिक गरेका थिए। ती पुस्तकमा आफ्नो बाल्यकाल, शिक्षा, संघर्ष, तत्कालीन सामाजिक परिवेश तथा जीवन यात्राका विभिन्न अनुभवलाई समेटेका थिए। ‘पहाडे केटो’ सार्वजनिक कार्यक्रममा साहित्यकार तथा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका पूर्वकुलपति वैरागी काइँलासहित साहित्य क्षेत्रका व्यक्तिहरू सहभागी भएका थिए। पुस्तकबारे बोल्दै साहित्यकारहरूले गुरुङको जीवन अनुभव र तत्कालीन सामाजिक परिवेशलाई नयाँ पुस्ताका लागि महत्वपूर्ण सामग्रीका रूपमा व्याख्या गरेका थिए।

गुरुङको जीवनयात्रा आफैंमा संघर्ष र आत्मनिर्माणको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत हुँदै आएको थियो। ग्रामीण परिवेशबाट सुरु भएको उनको यात्रा शिक्षाको खोजी हुँदै कृषि विज्ञान, अन्तर्राष्ट्रिय सेवा, विद्यालय स्थापना र साहित्य सिर्जनासम्म पुगेको थियो। आफ्नो जीवनका विभिन्न चरणलाई उनले पुस्तकमार्फत दस्तावेजीकरणसमेत गरेका थिए। रिब्समा तीन दशकअघि अध्ययन गरेकी पूर्वविद्यार्थी निकुञ्ज नेपालले ‘पहाडे केटो’को भूमिकासमेत लेखेकी थिइन्। उनले विद्यार्थी जीवनमा गुरुङसँग शिक्षक–विद्यार्थीको सम्बन्ध मात्र भए पनि पछि उनको बहुआयामिक व्यक्तित्व बुझ्दै जाँदा आफू प्रभावित भएको उल्लेख गरेकी थिइन्। उनका अनुसार गुरुङ अरूलाई पनि सक्षम बनाउनुपर्छ भन्ने सोचका साथ काम गर्ने प्रधानाध्यापक थिए।

शिक्षा र साहित्यसँगै कृषि क्षेत्र उनको अर्को महत्वपूर्ण परिचय थियो। कृषि वैज्ञानिकका रूपमा काम गरेका गुरुङले आफ्नो व्यावसायिक ज्ञान र अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवलाई समेत जीवन लेखनमा समेटेका थिए। यही कारण उनको परिचय एउटा विद्यालयका प्रधानाध्यापकमा मात्र सीमित नभई शिक्षाविद्, कृषि वैज्ञानिक र लेखकका रूपमा स्थापित भएको थियो।पारिवारिक स्रोतका अनुसार गुरुङका दुई छोरा छन्। उनको अन्त्येष्टि बुधबार काठमाडौंस्थित पशुपति आर्यघाटमा गरिने रिब्स माध्यमिक विद्यालय प्रशासनले जनाएको छ। शिक्षालाई केवल पाठ्यपुस्तकको ज्ञानमा सीमित नराखी जीवनसँग जोड्ने प्रयास गरेका गुरुङको निधनसँगै रिब्सले आफ्नो संस्थापक गुमाएको छ। उनका विद्यार्थी, सहकर्मी र शुभेच्छुकका लागि भने उनको लामो शिक्षण यात्रा, संघर्षपूर्ण जीवनकथा र लेखनका माध्यमबाट छाडेको योगदान स्मरणीय रहनेछ।