नेपालको युवा वर्ग हाल वैदेशिक रोजगारीमा जानको लागि अत्यधिक निर्भर भएको छ। यो समस्या विशेष गरी बेरोजगारी र सीमित रोजगारका अवसरहरूको कारण उत्पन्न भएको हो। पछिल्लो केही वर्षहरूमा वैदेशिक रोजगारीको प्रवृत्तिले नेपालका श्रम बजारलाई तीव्र प्रभाव पारेको छ। यसले नेपालको श्रम बजारमा निरन्तर असन्तुलन पैदा गरेको छ र देशका आन्तरिक स्रोतहरू र श्रम शक्ति प्रवासमा जान बाध्य भएका छन्।

आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा वैदेशिक रोजगारीको तथ्यांक

चालु आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को पहिलो ६ महिनामा कुल ३ लाख ९३ हजार ६७ जनाले श्रम स्वीकृति लिएका छन्। यस वर्षको तथ्यानुसार, वैदेशिक रोजगारीका लागि लिएका जानेहरूको संख्या अघिल्लो वर्षको तुलनामा बढेको छ।

साउनदेखि पुस महिनासम्मका श्रम स्वीकृति लिनेहरूको संख्या
साउन ५९,५७५
भदौ ५७,४९३
असोज ५३,५२५
कात्तिक ७०,९९०
मंसिर ८४,२२६
पुस ६७,२५८

प्रमुख वैदेशिक गन्तव्यहरू

नेपालका श्रमिकहरू मुख्यतया तीन प्रमुख मुलुकहरूमा रोजगारको लागि जान्छन्
संयुक्त अरब इमिरेट्स ढयुएईण युएई एक प्रमुख गन्तव्य मुलुकको रूपमा रहिरहेको छ। चालु वर्षको ६ महिनामा १ लाख २२ हजार ८२९ नेपालीले युएई जान श्रम स्वीकृति लिएका छन्।
साउदी अरेबियास् ७८ हजार ४६८ नेपालीले साउदी अरेबियाको लागि श्रम स्वीकृति लिएका छन्।
कतार: कतारको लागि ७० हजार ३०२ जना नेपालीले श्रम स्वीकृति लिएका छन्।
मलेसिया: मलेसियामा भने श्रमिकहरूको संख्या घटेको छ। यस वर्षको ६ महिनामा १४ हजार ५७२ नेपालीले मलेसियाका लागि श्रम स्वीकृति लिएका छन्।
महिला र पुरुषको सहभागिता:

नेपालका पुरुष र महिलाहरू समान रूपमा वैदेशिक रोजगारीमा संलग्न छन्। पुस महिनामा मात्रै ६० हजार १५३ जना पुरुष र ७ हजार १०५ जना महिलाले विदेश जान श्रम स्वीकृति लिएका छन्। पुरुषहरूको संख्यामा अझै पनि धेरै वृद्धी भएको छ भने महिलाहरू विशेष गरी खाडी मुलुकहरू जस्तै युएई, कतार र साउदी अरेबियामा श्रम गर्न जान्छन्। महिलाका लागि युएईको रोजगारी विशेष आकर्षक भएको छ, जहाँ धेरै महिला श्रमिकहरू काम गर्दैछन्।

प्रमुख जिल्लाहरूबाट वैदेशिक रोजगारी:

नेपालका विभिन्न जिल्लाबाट वैदेशिक रोजगारीका लागि ठूलो संख्या में युवाहरू जान्छन्। विशेष गरी तराई क्षेत्रका जिल्लाहरूमा वैदेशिक रोजगारीको प्रचलन अत्यधिक छ।

धनुषा २० हजार ७०३ जना
झापा १८ हजार ४२४ जना
मोरङ १६ हजार ४४२ जना
महोत्तरी १४ हजार ४७७ जना
सिराहा १६ हजार ०९२ जना
धनुषा जिल्लाले सबैभन्दा बढी युवाहरू वैदेशिक रोजगारीका लागि पठाएको छ। यस जिल्लाबाट हरेक वर्ष ठूलो संख्या मा युवा विदेश जान्छन्।

वैदेशिक रोजगारीका कारण:

नेपालका युवाहरू वैदेशिक रोजगारीका लागि जानको कारणहरू विभिन्न छन्। प्रमुख कारणहरू निम्न छन्

आर्थिक समस्यास् बेरोजगारी, परिवारमा आर्थिक संकट र ऋणको बोझले गर्दा युवाहरू विदेश जान बाध्य भएका छन्।
शिक्षा र सीपको अभावस् नेपालमा उच्च शिक्षा र रोजगारका अवसरहरूको अभाव हुँदा धेरै युवाहरू विदेश जाने विकल्प रोज्छन्।
पारिवारिक समस्यास् पारिवारिक झगडा, बालबालिकाको भविष्यको लागि राम्रो अवसरको खोजी, र सामाजिक दबाबका कारण पनि धेरै युवा विदेश जान्छन्।
चुनौतीहरू र समाधानका उपायहरू:

नेपालमा वैदेशिक रोजगारीमा जाने युवाहरूको संख्या वृद्धि हुनुका साथै केही चुनौतीहरू पनि थपिएका छन्। ठगी र दलालीको समस्यास् विशेष गरी मधेसका युवाहरू दलालको शिकार हुन्छन्। उनीहरू प्रायः अनाधिकृत एजेन्सी वा व्यक्तिहरूसँग वैदेशिक रोजगारीका लागि सम्झौता गर्दैछन्, जसले गर्दा ठगीका घटनाहरू बढेका छन्।

समाधान: यस समस्याको समाधानका लागि सरकार र सम्बन्धित निकायहरूले वैदेशिक रोजगारी प्रक्रिया अझ व्यवस्थित र पारदर्शी बनाउनु आवश्यक छ।
श्रमिकको सुरक्षा र अधिकार: वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपाली श्रमिकहरूको अधिकार र सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ।

समाधान: श्रमिकलाई सुरक्षित र संरक्षित वातावरणमा काम गर्ने सुनिश्चित गर्न, सरकारले कानून र व्यवस्थापन प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्छ।

नेपालमा वैदेशिक रोजगारीको प्रवृत्ति निरन्तर वृद्धि हुँदैछ र यसका कारण मुलुकका श्रम बजारमा असन्तुलन देखिएको छ। सरकार र अन्य सरोकारवालाले वैदेशिक रोजगारीलाई व्यवस्थित, सुरक्षित र मर्यादित बनाउने प्रयास गर्नु अत्यावश्यक छ। यसका साथै, रोजगारका अवसरहरू सिर्जना गर्न र वैदेशिक श्रमिकहरूको अधिकारको रक्षा गर्न दीर्घकालीन योजनाहरू ल्याउनु आवश्यक छ।

नेपालको श्रमिक निर्यातको इतिहास र वर्तमान प्रवृत्तिलाई ध्यानमा राख्दै, मुलुकको आर्थिक स्थितिको सुधार र रोजगार सिर्जना गर्नका लागि व्यापक रणनीतिहरू अपनाउनु पर्छ। यस प्रक्रियामा सरकारी निकाय, निजी क्षेत्र र वैदेशिक रोजगारसँग सम्बन्धित संस्थाहरूको सहकार्य अनिवार्य छ।