सूचना प्रविधि क्षेत्रमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को द्रुत विकाससँगै दक्ष जनशक्तिको माग पनि बढ्दो छ। यसलाई मध्यनजर गर्दै नेपालका विभिन्न विश्वविद्यालय र कलेजहरूले स्नातक र स्नातकोत्तर तहमा एआईको अध्यापन गराउन थालेका छन्। यी पाठ्यक्रमहरू कम्प्युटर प्रोग्रामिङसहित एआईबारे विस्तृत जानकारी दिने गरी तयार पारिएका छन्, जसमा मेसिन लर्निङ, डेटा साइन्स र रोबोटिक्स जस्ता विषयहरू समावेश छन्।

नेपालका विश्वविद्यालयहरूले चार वर्षे कोर्सअन्तर्गत आठ सेमेस्टरमा एआई पढाउँदै आएका छन्। विज्ञान तथा प्रविधि संकायअन्तर्गत रहेको यो विषय पढ्नका लागि कक्षा १२ मा विज्ञान वा गणित विषय लिएका विद्यार्थीले स्नातक तहमा यो विषय रोज्न सक्छन्।

नेपालमा एआई पढाइ हुने विश्वविद्यालय तथा कलेजहरू र शुल्क:

१. काठमाडौँ विश्वविद्यालय
* सुरुवात: विगत ३ वर्षदेखि ‘ब्याचलर्स इन एआई’ अध्यापन गराउँदै आएको, एआईलाई छुट्टै कोर्सको रूपमा पढाउन सुरु गर्ने नेपालको पहिलो विश्वविद्यालय।
* स्थान: धुलिखेलस्थित विश्वविद्यालय क्याम्पस।
* कोटा: ३० जना (कोटा थप्ने तयारीमा)।
* अवधि: आठ सेमेस्टर।
* कुल शुल्क: ९ लाख १५ हजार रुपैयाँ (भर्ना शुल्कसहित चार वर्षको अध्ययन)।
* स्नातकोत्तर: ‘एमटेक इन एआई’ पनि पढाइ हुन्छ।

२. पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय
* सुरुवात: गत वर्षदेखि ‘ब्याचलर्स अफ टेक्नोलोजी इन एआई’ पढाउन सुरु।
* स्थान: विराटनगरस्थित पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय स्कुल अफ साइन्स एन्ड टेक्नोलोजी।
* कोटा: ३० जना (विद्यार्थीको रुचिअनुसार कोटा बढाउन सकिने)।
* अवधि: आठ सेमेस्टर।
* कुल शुल्क: ४ लाख रुपैयाँ।
* छात्रवृत्ति: १०% छात्रवृत्ति (५% विभिन्न कोटामा र ५% बाँकी) तथा क्याम्पसबाट पनि छात्रवृत्ति प्रदान।
* विशेषता: पूर्ण रूपमा अनुसन्धानमा आधारित अध्यापन।

३. लुम्बिनी प्राविधिक विश्वविद्यालय
* सुरुवात: २०८० देखि स्नातक तहमा ‘बी टेक इन कम्प्युटर साइन्स एन्ड एआई’ पढाउन सुरु।
* स्थान: बाँकेको नेपालगन्जस्थित विश्वविद्यालय क्याम्पस।
* कोटा: ३६ जना।
* अवधि: आठ सेमेस्टर।
* कुल शुल्क: ५ लाख रुपैयाँ।
* छात्रवृत्ति: २५ देखि ७०% सम्म छात्रवृत्ति उपलब्ध, नगरपालिका र गाउँपालिकाबाट पनि स्थानीय छात्रवृत्ति।

४. मदन भण्डारी विज्ञान तथा प्रविधि विश्वविद्यालय
* सुरुवात: आगामी नोभेम्बरदेखि पहिलो पटक ‘ब्याचलर्स इन एआई’ मा स्नातक तहमा भर्ना खुलाउँदै।
* स्थान: मकवानपुरको चित्लाङ।
* अवधि: स्नातक तहका लागि पाठ्यक्रम विकासको काम भइरहेको।
* अनुमानित शुल्क: ६ लाख रुपैयाँ (स्नातकोत्तर तहमा प्रति सेमेस्टर ७५ हजार रुपैयाँ शुल्क लिने आधारमा)।
* छात्रवृत्ति: २५% देखि ७०% सम्म छात्रवृत्ति प्रदान।
* विशेषता: अनुसन्धानमा आधारित अध्यापन, स्नातकोत्तर तहमा दुई वर्षदेखि एआई पढाइ हुँदै आएको।
विदेशी विश्वविद्यालयको सम्बन्धन प्राप्त कलेजहरू (सामान्यतया महँगा):
१. इस्लिङ्टन कलेज

* सम्बन्धन: लन्डन मेट्रोपोलिटन युनिभर्सिटी।
* कोर्स: बीएससी कम्प्युटिङ विथ आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स।
* अवधि: चार वर्ष (आठ सेमेस्टर) – जानकारी उपलब्ध छैन, सामान्यतः बेलायती कोर्स तीन वर्षका हुन्छन्।
* कुल शुल्क: करिब १८ लाख रुपैयाँ।
* विशेषता: समयअनुसार नयाँ पाठ्यक्रम र शुल्कमा फेरबदल।
* भर्ना योग्यता: कक्षा १२ मा २.४ सीजीपीए।

२. ब्रिटिश कलेज
* सम्बन्धन: युनिभर्सिटी अफ द वेस्ट अफ इङ्ल्यान्ड।
* कोर्स: बीएससी कम्प्युटर साइन्सअन्तर्गत आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स।
* अवधि: ४ वर्षे कोर्स, आठ सेमेस्टर।
* कुल शुल्क: १९ लाख ५० हजारदेखि २० लाख रुपैयाँसम्म (हरेक ब्याचमा शुल्क परिवर्तन)।
* भर्ना योग्यता: कक्षा १२ मा २.४ सीजीपीए।

३. सफ्टवेरिका कलेज
* सम्बन्धन: इङ्ल्यान्डको कोभेन्ट्री विश्वविद्यालय।
* कोर्स: बीएससी कम्प्युटर साइन्स विथ आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स।
* अवधि: तीन वर्षे कोर्स, ६ सेमेस्टर।
* कुल शुल्क: १३ लाख २३ हजार २०० रुपैयाँ।
* भर्ना योग्यता: कक्षा १२ मा २.४ सीजीपीए।

४. प्रेसिडेन्सियल ग्र्याजुएट स्कुल
* सम्बन्धन: वेस्ट क्लिफ विश्वविद्यालय।
* कोर्स: बीएससीआईटी विथ आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स।
* अवधि: ४ वर्षे।
* कुल शुल्क: करिब १५ लाख रुपैयाँ।
* विशेषता: अमेरिकन पाठ्यक्रम, समयको मागअनुसार रुपान्तरण।
* भर्ना योग्यता: कक्षा १२ मा २.४ सीजीपीए।

एआई पढ्ने विद्यार्थीका लागि अवसर:
एआई विषयमा विद्यार्थीहरूलाई एआईका साथै मेसिन लर्निङ, डेटा साइन्स र प्रोग्रामिङसँगै कम्प्युटर साइन्सका अन्य विषयहरू समेत पढाइन्छ। यो विषय पढेमा नेपालमा मात्र नभई संसारको जुनसुकै स्थानमा पनि रोजगारी पाउन सकिन्छ। एआई विषय पढेर भविष्यमा एआई सफ्टवेयर डेभलपर, डेटा साइन्टिस्ट, डेटा इन्जिनियर, एआई कन्सल्टेन्ट, मेसिन लर्निङ इन्जिनियर, गेमिङ एआई डेभलपर, रोबोटिक्स इन्जिनियर आदि बन्न सकिन्छ।