काठमाडौं । काठमाडौंमा प्रत्येक वर्ष विशेष महत्वका साथ मनाइने घोडेजात्रा पर्व यस वर्ष पनि उत्साहपूर्वक मनाइँदै छ । राजधानीको सांस्कृतिक पहिचानसँग गहिरो रूपमा जोडिएको यो पर्वले परम्परा, विश्वास र आधुनिक प्रदर्शनलाई एकसाथ समेटेको छ ।
काठमाडौं उपत्यकाको खुला मैदान टुँडिखेल यस पर्वको मुख्य केन्द्रका रूपमा चिनिन्छ । यही स्थानमा पुरानो जनविश्वाससँग सम्बन्धित कथालाई स्मरण गर्दै घोडा दौडाइने र विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ । लोककथाअनुसार, यस क्षेत्र आसपास गुरुमापा नामको एक भयावह राक्षस बस्ने गर्दथ्यो, जसले विशेषगरी बालबालिकालाई दुःख दिने गरेको भनाइ छ । स्थानीयवासीले संयुक्त प्रयासमा त्यसलाई अन्त्य गरे पनि, त्यसको आत्मा पुनः सक्रिय हुन सक्ने डर लामो समयसम्म रहिरह्यो ।
यही त्रासलाई नियन्त्रणमा राख्न र बालबालिकाको सुरक्षाका लागि हरेक वर्ष घोडेजात्रा आयोजना गर्ने परम्परा बसालिएको मानिन्छ । विश्वास गरिन्छ कि घोडाको टापले गुरुमापाको आत्मालाई दबाएर निस्क्रिय बनाइन्छ । साथै, पर्वकै राति उक्त स्थान नजिकै खाना चढाउने चलन पनि छ, जसले आत्मालाई शान्त राख्ने विश्वास गरिन्छ ।
समयसँगै यो पर्व धार्मिक–सांस्कृतिक सीमाभन्दा माथि उठेर राष्ट्रिय आकर्षणको रूपमा विकास भएको छ । विशेषगरी नेपाली सेनाले टुँडिखेलमा भव्य कार्यक्रम आयोजना गरी यसलाई अझ आकर्षक बनाउँदै आएको छ । सैनिकहरूले अश्वकला (घोडा सम्बन्धी कला), मोटरसाइकल प्रदर्शन, शारीरिक व्यायाम तथा युद्धकला जस्ता विविध प्रस्तुति देखाउँछन्, जसले दर्शकलाई रोमाञ्चित बनाउँछ ।
घोडा दौडाउने परम्परा यस पर्वको मुख्य आकर्षण हो, जसले ‘घोडेजात्रा’ नामको सार्थकता झल्काउँछ । परम्परागत विश्वास र आधुनिक प्रदर्शनको संगमले यो पर्वलाई अन्य पर्वभन्दा विशिष्ट बनाएको छ ।
यस अवसरमा सरकारले काठमाडौं उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा दिने प्रचलन पनि रहिआएको छ, जसले नागरिकलाई पर्वमा सहभागी हुन सहज बनाउँछ ।
समग्रमा, घोडेजात्रा केवल एउटा धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई ऐतिहासिक कथा, सांस्कृतिक पहिचान र सामूहिक विश्वासको जीवन्त प्रतीकका रूपमा स्थापित भएको छ । यो पर्वले पुरानो परम्परालाई जोगाउँदै नयाँ पुस्तासम्म यसको महत्व पुर्याउने काम गरिरहेको छ ।
