सन् १९४७ अगस्ट १५ मा भारतले स्वतन्त्रता प्राप्त गरेपछि, देशलाई पूर्ण रूपमा गणराज्य बनाउन संविधान निर्माणको कार्य थालियो। सन् १९४९ नोभेम्बर २६ मा संविधान सभा द्वारा संविधान अंगीकृत गरियो, तर संविधानलाई १९५० जनवरी २६ मा कार्यान्वयनमा ल्याइयो। यो दिन चुन्नुको मुख्य कारण भनेको १९३० मा भारतीय राष्ट्रिय काँग्रेसले पूर्ण स्वराज पूर्ण स्वतन्त्रता को प्रस्ताव पारित गरेको दिनसँग जोडिएको छ। गणतन्त्र दिवसको उद्देश्य भारतलाई लोकतान्त्रिक, धर्मनिरपेक्ष, समाजवादी गणराज्यको रूपमा परिभाषित गर्नु हो, जहाँ नागरिकलाई समानता, स्वतन्त्रता, र न्याय प्रदान गरिन्छ।
स्वतन्त्र हुनुअघिको पृष्ठभूमि
भारतको संविधान निर्माण प्रक्रियाको शुरुआत १९४६ डिसेम्बर ९ मा संविधान सभाको पहिलो बैठकबाट भएको थियो। डा. भीमराव अम्बेडकरको नेतृत्वमा संविधान मसौदा समिति गठन गरियो। दुई वर्ष, ११ महिना र १८ दिनको अथक परिश्रमपछि संविधान तयार गरियो। यो संविधान संसारकै सबैभन्दा लामो लिखित संविधान हो। यसले भारतलाई पारम्परिक राजतन्त्रबाट गणतन्त्रमा रूपान्तरण गर्यो। १९५० जनवरी २६ मा जब संविधान लागू भयो, त्यस दिन भारतको पहिलो राष्ट्रपति डा. राजेन्द्र प्रसादले पदभार ग्रहण गरे।
पहिलो पटक दिवस मनाउँदा
गणतन्त्र दिवस पहिलोपटक १९५० जनवरी २६ मा मनाइएको थियो। यस दिन दिल्लीमा आयोजित विशेष परेडको मुख्य आकर्षण भारतको राष्ट्रिय झण्डा फहराउनु थियो। डा. राजेन्द्र प्रसादले भारतको पहिलो राष्ट्रपति रूपमा राष्ट्रपति भवन मा प्रवेश गरेपछि राजपथमा भव्य परेडको आयोजना गरियो। यस परेडमा भारतीय सेनाको शक्ति प्रदर्शन, सांस्कृतिक झाँकी, र राष्ट्रिय एकताको झल्को देखाइएको थियो।
गणतन्त्र दिवस भारतको राष्ट्रिय गौरव, एकता, र विविधताको प्रतीक मानिन्छ। यो दिन देशभर विभिन्न समारोह, परेड, र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ। दिल्लीको राजपथमा राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, र उच्च अधिकारीहरूको उपस्थितिमा आयोजित परेडले देशको विविधता र प्रगतिको झल्को दिन्छ। यस दिन बहादुरी पुरस्कारहरू प्रदान गरिन्छ र तिनलाई सम्मान गरिन्छ जसले देशप्रति अतुलनीय योगदान गरेका छन्। यो दिन केवल संविधान लागू भएको दिन मात्र होइन, स्वतन्त्र भारतले आफ्नो पहिचान र दिशा तय गरेको ऐतिहासिक दिन हो। त्यसैले, प्रत्येक भारतीयले यो दिनलाई गर्वका साथ मनाउँछन्।
