काठमाडौं । सनातन वैदिक परम्पराको गौरवमय धरोहरलाई जीवित राख्दै धर्म, संस्कृति र सामाजिक सद्भावनाको सशक्त सन्देश बोकेको ‘चन्द्रागिरि नवाह कथा महायज्ञ दीप प्रज्ज्वलन–२०८३’ भव्य तथा श्रद्धामय वातावरणका साथ सम्पन्न हुँदैछ । बैशाख ११ गतेदेखि प्रारम्भ भएको यो पवित्र महायज्ञ ९ दिनसम्म निरन्तर सञ्चालन भई धार्मिक जागरण र सांस्कृतिक पुनर्जागरणको प्रेरणादायी उदाहरण बनेको छ ।
वैदिक शास्त्रहरू विशेषतः श्रीमद्भागवत महापुराण, स्कन्द पुराण तथा विष्णु पुराणमा वर्णित यज्ञ, कथा र सत्सङ्गको महिमा मानव जीवनको आध्यात्मिक उन्नति र सामाजिक शुद्धीकरणसँग प्रत्यक्ष जोडिएको पाइन्छ । ‘यज्ञो वै श्रेष्ठतमं कर्म’ भन्ने वेदवाक्यको मर्मलाई आत्मसात् गर्दै आयोजना गरिएको यस महायज्ञले धर्मलाई केवल कर्मकाण्डमा सीमित नराखी जीवनपद्धतिको रूपमा आत्मसात् गर्न प्रेरित गरेको छ ।
महायज्ञको पहिलो दिन मातातीर्थबाट पवित्र जल ल्याई चन्दनभराटेश्वर महादेवको परिक्रमा गर्दै नवाह स्थलमा विधिपूर्वक स्थापना गरिएको थियो । यो प्रक्रिया केवल परम्परा निर्वाह मात्र नभई ‘तीर्थस्मरणं पापनाशनम’ भन्ने शास्त्रीय मान्यताको जीवित अभ्यास हो, जसले श्रद्धा, शुद्धता र आत्मिक अनुशासनको सन्देश दिन्छ ।
कार्यक्रमको केन्द्रबिन्दुका रूपमा रहेका विश्वप्रसिद्ध कथावाचक प्रवीण दिनबन्धु पोखरेलद्वारा वाचन गरिएको श्रीमद्भागवत कथा भक्तजनका लागि आध्यात्मिक अमृतसरिताजस्तै बन्यो । कथावाचनमार्फत भगवान् विष्णुका अवतार, भक्त प्रह्लाद, ध्रुव, राजा परीक्षित जस्ता चरित्रहरूको चर्चा गर्दै सत्य, धर्म, करुणा र भक्ति जीवनका आधार स्तम्भ हुन् भन्ने सन्देश प्रवाहित गरिएको थियो । भागवतमा वर्णित ‘श्रवणं कीर्तनं विष्णोः’ को सिद्धान्तअनुसार कथा श्रवणले चित्तशुद्धि र सदाचारको विकास हुने विश्वास पुनः स्थापित भएको छ ।
धार्मिक अभियन्ता हरि महतको सक्रिय पहल तथा लायन्स क्लब अफ काठमाडौं हेरिटेज, धरहराको सहकार्यमा सम्पन्न यस महायज्ञले स्थानीय स्तरमा मात्र नभई व्यापक समाजमा धार्मिक चेतना फैलाउने महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको देखिन्छ । सहभागी भक्तजनहरूको उत्साहजनक उपस्थिति, अनुशासन र श्रद्धाले नेपाली समाज अझै पनि आफ्नो मौलिक संस्कार र आध्यात्मिक मूल्यमान्यताप्रति प्रतिबद्ध रहेको सन्देश दिएको छ ।
महायज्ञको समापनसँगै आगामी योजनाहरू पनि सार्वजनिक गरिएको छ, जसले धर्म र समाजसेवाको समन्वयलाई थप सुदृढ बनाउने देखिन्छ । साउन महिनामा सौराहामा एक महिने महायज्ञ आयोजना गरिनेछ, जसको उद्घाटन धार्मिक झाँकी, बग्गी यात्रा र चक्रपथ परिक्रमासहित गरिने योजना रहेको छ । उक्त महायज्ञबाट संकलित रकम सामाजिक उपयोगका लागि, विशेषतः सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणको उद्देश्यले फोटो संग्रहालय निर्माणमा लगाइने जानकारी दिइएको छ । यसले धर्मलाई केवल आध्यात्मिक अभ्यास मात्र नभई समाज निर्माणको साधनका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ ।
त्यसैगरी, गोरखामा १०८ दिनसम्म चल्ने दीर्घकालीन महायज्ञको तयारीले नेपालमा वैदिक संस्कृतिको पुनर्जागरण अभियानलाई अझ व्यापक बनाउने संकेत गरेको छ । यस्ता दीर्घकालीन धार्मिक अनुष्ठानहरूले व्यक्ति, समाज र राष्ट्रलाई नैतिकता, अनुशासन र आध्यात्मिक चेतनातर्फ उन्मुख गराउने विश्वास गरिएको छ ।
समग्रमा, चन्द्रागिरि नवाह कथा महायज्ञ केवल एक धार्मिक कार्यक्रम नभई सांस्कृतिक पुनर्जागरण, सामाजिक एकता र आध्यात्मिक जागरणको अभियानका रूपमा स्थापित भएको छ । आधुनिकता र भौतिकवादको तीव्र प्रभावबीच यस्ता कार्यक्रमहरूले नेपाली समाजलाई आफ्नो मौलिक पहिचान, परम्परा र धर्मप्रति पुनः जोड्ने कार्य गरेका छन् ।
यज्ञ, कथा र सत्सङ्ग जस्ता आध्यात्मिक अभ्यासहरूले ‘धर्मो रक्षति रक्षितः’ भन्ने सनातन सत्यलाई पुनः स्मरण गराउँदै धर्मको संरक्षण नै समाज र राष्ट्रको संरक्षण हो भन्ने गहिरो सन्देश प्रवाह गरेका छन् ।
