नेपालको राजनीतिक इतिहासमा तीन दशक लामो पुराना दलहरूको सिन्डिकेटलाई भत्काउँदै युवा र ‘जेन जी’ (Gen Z) पुस्ताको बलमा मुलुकमा ऐतिहासिक राजनीतिक परिवर्तन भएको छ। गत वर्ष सेप्टेम्बरमा भएको युवा आन्दोलनको राप र तापले स्थापित कम्युनिस्ट पार्टीहरूलाई पूर्ण रूपमा पाखा लगाएपछि भर्खरै सम्पन्न आमनिर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले ऐतिहासिक दुई-तिहाइ बहुमत हासिल गरेको छ।

मुलुकको इतिहासमा पहिलो पटक कुनै पनि दलले गठबन्धन बिना आफ्नै बलबुतामा स्पष्ट बहुमतको सरकार गठन गरेको हो। गत चैत १३ गते (मार्च २६) काठमाडौँका पूर्व मेयर बालेन शाहले मुलुकको कार्यकारी प्रमुख (प्रधानमन्त्री) को कमान सम्हालेका छन्।

यस ऐतिहासिक राजनीतिक फेरबदल र नयाँ सरकार गठनको विस्तृत रिपोर्ट:

कम्युनिस्ट शक्ति किनारामा: भू-राजनीतिक तरंग

नेपालमा लामो समयदेखि वैचारिक रूपमा विभाजित र सत्ता केन्द्रित राजनीति गर्दै आएका कम्युनिस्ट पार्टीहरूको एकतालाई छिमेकी मुलुक भारतका कूटनीतिज्ञहरूले आफ्ना रणनीतिक हित अनुकूल मान्दैनथे। तर, गत सेप्टेम्बर महिनामा सामाजिक सञ्जाल र सडकबाट सुरु भएको ‘जेन जी’ (Gen Z) आन्दोलनले भ्रष्टाचार, कुशासन र पुराना नेताहरूको कार्यशैलीविरुद्ध नागरिकमा व्यापक विद्रोह पैदा गर्‍यो। यसै आन्दोलनको जगमा परम्परागत वामपन्थी किल्लाहरू भत्किए र स्थापित कम्युनिस्ट दलहरू इतिहासमै पहिलो पटक पूर्ण रूपमा किनारा लागे।

ऐतिहासिक निर्वाचन: रास्वपाको दुई-तिहाइ र बालेनको सिंहदरबार यात्रा

गत फागुन २१ गते (मार्च ५) भएको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले सुनामी ल्यायो। २७५ सदस्यीय संसद्‌मा रास्वपा एक्लैले १८२ सिट (झन्डै दुई-तिहाइ बहुमत) जितेर नयाँ कीर्तिमान कायम गर्‍यो। बहुदलीय प्रजातन्त्र र गणतन्त्र स्थापनापछि नेपालमा सधैँ अस्थिर गठबन्धन सरकार बन्ने परिपाटी रहेकोमा, यस पटक नेपाली जनताले एउटै दललाई शासन गर्ने स्पष्ट र शक्तिशाली जनादेश दिए।

यस निर्वाचनको सबैभन्दा ठुलो ‘टर्निङ प्वाइन्ट’ काठमाडौँका लोकप्रिय पूर्व मेयर बालेन शाह रास्वपामा आबद्ध भई राष्ट्रिय राजनीतिमा होमिनु रह्यो। बालेन शाहले झापा क्षेत्र नम्बर ५ बाट चार पटकका पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई झन्डै ४९,००० भन्दा बढी मतको फराकिलो अन्तरले पराजित गर्दै पुराना पुस्ताका नेताहरूलाई विश्राम लिन बाध्य पारे।

चैत १३: नयाँ नेतृत्व, नयाँ युगको सुरुवात

जनताको अभूतपूर्व भरोसाका साथ बालेन शाहले चैत १३ गते (मार्च २६) नेपालको ४७ औँ प्रधानमन्त्रीका रूपमा शपथ ग्रहण गरे। मात्र ३५ वर्षको उमेरमा देशको नेतृत्व सम्हालेर उनी विश्वकै सबैभन्दा कान्छा राष्ट्रप्रमुखहरूमध्ये एक बनेका छन्।

चुनौती र आगामी बाटो:

नयाँ सरकारसँग जनताको अपेक्षा निकै उच्च छ। दशकौँदेखि थला परेको अर्थतन्त्रको सुधार, युवा रोजगार सिर्जना, र भ्रष्टाचारको जरैदेखि अन्त्य गर्नु बालेन सरकारको पहिलो प्राथमिकता हुने देखिन्छ। यसका साथै, परम्परागत दलहरू रक्षात्मक बनेको यो अवस्थामा भारत र चीनजस्ता छिमेकी मुलुकहरूसँग ‘विकास कूटनीति’ (Development Diplomacy) मार्फत सन्तुलित सम्बन्ध कायम राख्नु नयाँ सरकारका लागि मुख्य परीक्षा हुनेछ।

दक्षिण एसियाकै राजनीतिमा युवा शक्ति र सामाजिक सञ्जालको सही प्रयोगले कसरी स्थापित प्रणालीलाई परिवर्तन गर्न सक्छ भन्ने कुराका लागि नेपालको यो राजनीतिक घटनाक्रम एउटा नमुना बनेको छ।