काठमाडौं — नागपञ्चमी पर्वका अवसरमा आज विभिन्न स्थानमा नागको विशेष पूजा तथा आराधना गरिएको छ। धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यताअनुसार नागलाई देवताको रूपमा पूजा गर्दै घरपरिवारको सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्ने परम्परा रहिआएको छ।

नागपञ्चमीका दिन बिहानै स्नान गरी घरको मूलढोकामा नागको तस्बिर टाँस्ने, पूजा गर्ने तथा नागस्थान, पोखरी र मन्दिरमा पुगेर नागदेवताको दर्शन गर्ने चलन छ। काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न धार्मिकस्थलमा पनि बिहानैदेखि नागको पूजा गर्न भक्तजनको चहलपहल देखिएको छ।

यसैबीच, नागपञ्चमीमा नागको पूजा गर्ने धार्मिक परम्परासँगै समाजमा नागको स्वरूपमा व्यवहार गर्ने मानिसबाट पनि सचेत रहनुपर्ने स्थानीयहरूको भनाइ छ। उनीहरूका अनुसार नागलाई धार्मिक रूपमा सम्मान गरिए पनि समाजमा अरूलाई दुःख दिने, विषालु व्यवहार गर्ने वा अवसरअनुसार आफ्नो रूप परिवर्तन गर्ने प्रवृत्तिका मानिसबाट भने सावधान रहन आवश्यक छ।

एक स्थानीयले नागपञ्चमीको धार्मिक पक्षसँगै यसलाई सामाजिक सन्देशसँग जोडेर हेर्नुपर्ने बताए। उनका अनुसार नागले जस्तै बाहिरबाट सामान्य देखिएर भित्रभित्रै अरूलाई हानि पुर्‍याउने प्रवृत्तिका मानिस समाजमा हुन सक्ने भएकाले त्यस्ता व्यक्तिसँग व्यवहार गर्दा सचेत हुनुपर्छ।

“नागलाई हामी भगवानका रूपमा पूजा गर्छौं। तर समाजमा नागरूपी व्यवहार गर्ने मानिस पनि भेटिन्छन्। कसैको विश्वास जितेर पछि दुःख दिने, आफ्नो स्वार्थका लागि अरूलाई प्रयोग गर्ने र मौका पाउँदा धोका दिने व्यक्तिबाट भने सचेत हुनुपर्छ,” उनले भने।

स्थानीयका अनुसार पछिल्लो समय मानिसहरूबीचको सम्बन्धमा विश्वासको महत्व झन् बढेको छ। साथीभाइ, आफन्त तथा चिनजानका व्यक्तिसँगको सम्बन्धमा पनि एकअर्कालाई बुझेर मात्र विश्वास गर्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ। बाहिरी रूपमा राम्रो व्यवहार गर्ने सबै व्यक्ति असल नहुन सक्ने भएकाले व्यवहार र चरित्रलाई समयसँगै बुझ्दै जानुपर्ने उनीहरू बताउँछन्।

नागपञ्चमीले धार्मिक आस्थासँगै प्रकृति, जीवजन्तु र वातावरणप्रतिको सम्मानको सन्देशसमेत दिने गरेको छ। नागलाई पानी, वर्षा र भूमिसँग जोडेर हेर्ने धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यता छ। त्यसैले नागपञ्चमीका दिन नागको पूजा गरी प्रकृति र जीवजन्तुको संरक्षणप्रति सम्मान प्रकट गर्ने परम्परा रहेको जानकारहरू बताउँछन्।

यस वर्ष पनि नागपञ्चमीका अवसरमा काठमाडौंका वासुकीनाथ मन्दिर, नागपोखरी तथा कीर्तिपुरको टौदहलगायतका स्थानमा भक्तजनले पूजा तथा दर्शन गरेका छन्। धार्मिक आस्थाका साथ नागको पूजा गरिरहेका भक्तजनबीच भने पर्वले दिने सामाजिक सन्देशबारे पनि चर्चा भइरहेको छ।

नागपञ्चमीले एकातर्फ परम्परागत धार्मिक संस्कारलाई निरन्तरता दिएको छ भने अर्कोतर्फ मानिसको व्यवहार र सम्बन्धमा पनि सचेत रहनुपर्ने सन्देश दिएको स्थानीयहरूको भनाइ छ। नागको पूजा गरेर पर्व मनाइरहँदा समाजमा सकारात्मक व्यवहार, आपसी विश्वास र एकअर्काप्रतिको सम्मान कायम राख्नुपर्ने उनीहरू बताउँछन्।