काठमाडौं – अस्ट्रेलियाले विद्यार्थी भिसासम्बन्धी नियम कडा बनाएपछि उच्च शिक्षा हासिल गर्न त्यहाँ जाने तयारीमा रहेका नेपाली विद्यार्थी तथा अस्ट्रेलियामै अध्ययनरत विद्यार्थीको योजना प्रभावित हुन सक्ने देखिएको छ। विशेषगरी परिवारसहित अस्ट्रेलिया जान चाहने, अध्ययनका क्रममा अर्को शैक्षिक संस्था रोज्नुपर्ने र अस्ट्रेलियाभित्रै बसेर नयाँ विद्यार्थी भिसा लिन चाहने विद्यार्थीले नयाँ व्यवस्थाबारे ध्यान दिनुपर्ने भएको छ। अस्ट्रेलिया सरकारले विद्यार्थी भिसा प्रणालीको दुरुपयोग नियन्त्रण गर्ने, वास्तविक विद्यार्थीलाई प्राथमिकता दिने र अध्ययनलाई मुख्य उद्देश्य बनाउने भन्दै नयाँ व्यवस्था लागू गरेको हो। सन् २०२६ अक्टोबर २ देखि लागू भएका नियमले विद्यार्थी भिसामा अस्ट्रेलियाभित्रैबाट आवेदन दिन पाउने अवस्था र परिवारका सदस्यलाई भिसामा समावेश गर्ने व्यवस्थामा परिवर्तन गरेका छन्। शैक्षिक संस्था परिवर्तन गर्नेसम्बन्धी थप व्यवस्था भने सन् २०२७ मा लागू गर्ने तयारी छ। अस्ट्रेलियामा कलेज सञ्चालन गर्दै आएका सुवान्स साह र गणेश केसीका अनुसार नयाँ व्यवस्थाले नेपालीसहित अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीको आकर्षणमा असर पार्न सक्छ। उनीहरूका अनुसार विद्यार्थीको पढाइ, बसाइ, पारिवारिक जीवन र खर्च व्यवस्थापनमा चुनौती थपिनुका साथै अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीमा निर्भर निजी कलेजको व्यवसायसमेत प्रभावित हुन सक्छ।

परिवारसँगै अस्ट्रेलिया जान चाहने विद्यार्थीलाई चुनौती

नयाँ व्यवस्थाको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष विद्यार्थी भिसामा परिवारका सदस्यलाई समावेश गर्न पाउने सुविधामा गरिएको कडाइ हो। अक्टोबर २ देखि अधिकांश विद्यार्थीले नयाँ वा थप विद्यार्थी भिसा आवेदनमा आफ्नो पति वा पत्नी तथा आश्रित सन्तानलाई समावेश गर्न पाउँदैनन्। पहिले विद्यार्थीले तोकिएका सर्त पूरा गरेर आफ्नो भिसा आवेदनमा परिवारका सदस्यलाई समावेश गर्न वा पछि उनीहरूलाई अस्ट्रेलिया बोलाउन सक्ने व्यवस्था थियो। नयाँ नियमले यो सुविधामा व्यापक प्रतिबन्ध लगाएको छ। तर यो प्रतिबन्ध सबै विद्यार्थीमा समान रूपमा लागू हुँदैन। विद्यावारिधि तहमा अध्ययन गर्ने, अस्ट्रेलियाली विदेश मन्त्रालय वा रक्षा निकायबाट प्रायोजन प्राप्त गर्ने, विदेशी सरकारको पूर्ण छात्रवृत्ति पाउने तथा प्रशान्त क्षेत्र र दक्षिणपूर्वी एसियाली राष्ट्रहरूको सङ्गठन (आसियान) अन्तर्गतका निश्चित देशका विद्यार्थीलाई अपवादको व्यवस्था छ।

नेपाल यी अपवादमा पर्ने देशहरूको सूचीमा नरहेकाले सामान्यतया नेपाली विद्यार्थीले नयाँ नियमलाई ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ। यद्यपि, विद्यार्थीको अध्ययन तह, प्रायोजन र आवेदनको अवस्थाअनुसार नियम फरक पर्न सक्छ। यसले परिवारसहित विदेश जाने योजना बनाएका नेपाली विद्यार्थीलाई निर्णय लिन कठिन बनाउन सक्छ। विशेषगरी पति वा पत्नी तथा बालबच्चासहित बस्ने योजना बनाएका विद्यार्थीले अब अध्ययनका लागि एक्लै जाने वा अन्य विकल्प रोज्ने भन्ने विषयमा पुनर्विचार गर्नुपर्ने हुन सक्छ। परिवारबाट टाढा बस्दा बालबच्चाको हेरचाह, पारिवारिक जिम्मेवारी र मानसिक सहजतासँग सम्बन्धित व्यावहारिक चुनौती पनि थपिन सक्छन्। तर विद्यार्थीको व्यक्तिगत परिस्थिति र पारिवारिक सहयोगका आधारमा यसको प्रभाव फरक हुन सक्छ।

पछि परिवार बोलाउने सुविधा पनि बन्द

नयाँ नियमअनुसार विद्यार्थी भिसा प्राप्त गरिसकेपछि पति वा पत्नी अथवा आश्रित सन्तानलाई पछि छुट्टै आवेदनमार्फत अस्ट्रेलिया बोलाउने सुविधा पनि बन्द गरिएको छ। यस व्यवस्थामा अपवाद नरहेको अस्ट्रेलियाको गृह मामिला विभागले जनाएको छ। यसअघि विद्यार्थीले आवेदन दिँदा परिवारका सदस्यको विवरण खुलाएर आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरेमा उनीहरू पछि अस्ट्रेलिया जान सक्ने अवस्था थियो। नयाँ व्यवस्थाले यो बाटो बन्द गरेपछि परिवारसँगै बस्न चाहने विद्यार्थीले आवेदन दिनुअघि नै आफ्नो पारिवारिक योजना स्पष्ट बनाउनुपर्ने भएको छ। यसको प्रभाव विशेषगरी नेपालबाट अस्ट्रेलिया जाने तयारीमा रहेका विवाहित विद्यार्थी तथा आश्रित सन्तान भएका परिवारमा पर्न सक्छ। परिवारका सदस्यको बसाइ, बालबालिकाको शिक्षा र पारिवारिक खर्चसम्बन्धी योजना पहिले नै बनाएका विद्यार्थीले आफ्नो योजनामा परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। यद्यपि, अक्टोबर २ अघि आवेदन दिइसकेका विद्यार्थीका आवेदन त्यसबेला लागू रहेका नियमअनुसार मूल्याङ्कन हुनेछन्। अस्ट्रेलियामा पहिले नै परिवारसहित रहेका निश्चित विद्यार्थीले अर्को भिसा आवेदन गर्दा पुरानै परिवारका सदस्यलाई समावेश गर्न पाउने सीमित व्यवस्था पनि छ।

कलेज वा विश्वविद्यालय परिवर्तन गर्न थप प्रक्रिया

अस्ट्रेलियाले विद्यार्थीले अध्ययन गर्ने शैक्षिक संस्था परिवर्तन गर्ने व्यवस्थामा पनि थप कडाइ गर्ने तयारी गरेको छ। यसले विशेषगरी डिप्लोमा, व्यावसायिक शिक्षा तथा तालिम (भीईटी), स्नातक र स्नातकोत्तर तहमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीको अध्ययन योजनालाई असर पार्न सक्छ। सरकारको योजनाअनुसार सन् २०२७ जुलाई १ देखि अर्को शैक्षिक संस्थामा जान चाहने विद्यार्थीले नयाँ विद्यार्थी भिसाको ‘ट्रान्सफर स्ट्रिम’ अन्तर्गत आवेदन दिएर स्वीकृति लिनुपर्ने व्यवस्था लागू गर्ने तयारी छ। यससम्बन्धी विस्तृत व्यवस्था विकासकै क्रममा रहेको आधिकारिक सूचनामा उल्लेख छ। यसको अर्थ विद्यार्थीले आफ्नो रुचि, शुल्क, पढाइको गुणस्तर वा व्यक्तिगत परिस्थितिका कारण कलेज परिवर्तन गर्न चाहेमा थप प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने हुन सक्छ। नयाँ व्यवस्था लागू भएपछि शैक्षिक संस्था परिवर्तन गर्ने निर्णयले भिसाको अवस्थासमेत प्रभावित गर्न सक्ने भएकाले विद्यार्थीले पर्याप्त तयारी गर्नुपर्ने देखिन्छ। तर कलेज परिवर्तन गर्दा सबै विद्यार्थीले अहिले नै अनिवार्य रूपमा अस्ट्रेलिया छाडेर नयाँ भिसा आवेदन दिनुपर्ने अवस्था छैन। नयाँ ट्रान्सफर स्ट्रिमको व्यवस्था सन् २०२७ मा लागू गर्ने तयारी छ। त्यसैले विद्यार्थीले आफ्नो हालको भिसा, अध्ययनको अवस्था र लागू हुने नियमबारे आधिकारिक जानकारी लिन आवश्यक छ।

अस्ट्रेलियाभित्रैबाट विद्यार्थी भिसा आवेदन दिन पनि प्रतिबन्ध

अक्टोबर २ देखि लागू अर्को महत्त्वपूर्ण परिवर्तन अस्ट्रेलियाभित्रै बसेर विद्यार्थी भिसाका लागि आवेदन दिन पाउने व्यवस्थासँग सम्बन्धित छ। नयाँ नियमअनुसार अधिकांश अस्थायी भिसा धारकले अस्ट्रेलियाभित्रैबाट विद्यार्थी भिसाका लागि आवेदन दिन पाउँदैनन्। यसमा काम गर्ने प्रयोजनका लागि जारी हुने निश्चित भिसा तथा अन्य अस्थायी भिसा धारकसमेत पर्छन्। हाल विद्यार्थी भिसामा रहेका व्यक्तिले पनि अर्को विद्यार्थी भिसाका लागि अस्ट्रेलियाभित्रैबाट आवेदन दिन सामान्यतया पाउँदैनन्, तर तोकिएका अपवाद लागू हुन्छन्। डाक्टरेट वा विद्यालय तहमा अध्ययन गर्न जाने विद्यार्थी, अस्ट्रेलियाली सरकारी निकायबाट प्रायोजन प्राप्त गरेका विद्यार्थी, शैक्षिक संस्था बन्द भएका कारण प्रभावित विद्यार्थी तथा निश्चित अवस्थामा अध्ययन पूरा गर्न थप समय आवश्यक पर्ने विद्यार्थीका लागि अपवाद छन्।

अस्ट्रेलियाभित्रबाट आवेदन दिन नपाउने विद्यार्थीले देशबाहिरबाट आवेदन दिन सक्ने भए पनि नयाँ भिसा स्वीकृत हुने समयमा पनि अस्ट्रेलियाबाहिरै रहनुपर्ने व्यवस्था हुन सक्छ। यसले अध्ययन निरन्तरता, यात्रा खर्च र भिसा प्रक्रियाको समय व्यवस्थापनमा चुनौती थप्न सक्छ। यस व्यवस्थाले अस्ट्रेलियामा अन्य अस्थायी भिसामा रहेर पछि अध्ययनमा जान चाहने व्यक्तिको योजनासमेत प्रभावित गर्न सक्छ। नेपालबाट विद्यार्थी भिसामा जाने सबै आवेदकले भने यही कारणले देशबाहिरैबाट आवेदन दिनुपर्ने नयाँ नियम लागू भएको होइन; यसको मुख्य प्रभाव अस्ट्रेलियाभित्रबाट आवेदन दिन चाहने व्यक्तिमा पर्छ।

विद्यार्थीको खर्च र आर्थिक व्यवस्थापनमा कस्तो असर ?

नयाँ नियमले विद्यार्थीको प्रत्यक्ष खर्च कति बढाउँछ भन्ने निश्चित तथ्याङ्क उपलब्ध छैन। तर परिवारसँगै जाने योजना बनाएका विद्यार्थीले आफ्नो बसाइ र पारिवारिक व्यवस्थापनको विकल्प पुनः तय गर्नुपर्ने हुन सक्छ। परिवारसँगै जान नपाएमा केही विद्यार्थीले एक्लै बसोबास गर्नुपर्ने हुन्छ भने केहीले अध्ययनको समय र पारिवारिक जिम्मेवारीबीच सन्तुलन मिलाउन कठिनाइ भोग्न सक्छन्। नेपालमा परिवारको जिम्मेवारी सम्हालिरहेका विद्यार्थीले विदेशमा पढ्ने निर्णय गर्नुअघि पारिवारिक सहयोगको व्यवस्था गर्नुपर्ने हुन सक्छ।त्यस्तै, कलेज परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्थामा नयाँ भिसा प्रक्रिया, कागजात तयार पार्ने काम, यात्रा तथा बसाइ व्यवस्थापनले थप खर्च सिर्जना गर्न सक्छ। यस्ता सम्भावित खर्च विद्यार्थीको व्यक्तिगत अवस्था, शैक्षिक संस्था र भिसाको प्रकारमा निर्भर हुनेछन्। अस्ट्रेलिया जाने निर्णय गर्दा शिक्षण शुल्क मात्र नभई जीवनयापन खर्च, स्वास्थ्य बिमा, आवास, यातायात र आकस्मिक खर्चसमेत हिसाब गर्नुपर्ने आवश्यकता यसले अझ बढाएको छ।

नेपाली विद्यार्थीको आकर्षण घट्ला ?

अस्ट्रेलियामा कलेज सञ्चालन गर्दै आएका सुवान्स साह र गणेश केसीका अनुसार नयाँ नीतिका कारण अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीको आकर्षणमा असर पर्न सक्छ। उनीहरूका अनुसार विद्यार्थीको परिवारसँगै बस्ने सुविधा सीमित हुनु र शैक्षिक संस्था परिवर्तन गर्दा थप प्रक्रिया लागू हुनुका कारण केही विद्यार्थीले अन्य देश रोज्न सक्छन्। अस्ट्रेलियामा अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा क्षेत्रले शैक्षिक संस्था, रोजगारी र अर्थतन्त्रमा योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ। त्यसैले विद्यार्थी भर्नामा उल्लेख्य परिवर्तन आएमा अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीमा निर्भर निजी कलेज तथा शैक्षिक परामर्श व्यवसायमा समेत असर पर्न सक्ने उनीहरूको आकलन छ। तर नयाँ नीतिका कारण नेपाली विद्यार्थीको सङ्ख्या कति घट्छ वा कति विद्यार्थीले गन्तव्य परिवर्तन गर्छन् भन्ने विषयमा आधिकारिक तथ्याङ्क उपलब्ध छैन। त्यसैले अस्ट्रेलियाप्रतिको आकर्षण निश्चित रूपमा घटिसकेको निष्कर्ष निकाल्न अहिले पर्याप्त आधार छैन।

क्यानडा, बेलायत, न्युजिल्यान्ड र जापानतर्फ विकल्प खोज्दै विद्यार्थी

साह र केसीका अनुसार अस्ट्रेलियाको भिसा प्रक्रिया कडा बनेपछि केही विद्यार्थीले क्यानडा, बेलायत, न्युजिल्यान्ड र जापानलाई वैकल्पिक अध्ययन गन्तव्यका रूपमा हेर्न थालेका छन्। यद्यपि, अर्को देश रोज्दैमा भिसा प्रक्रिया सहज हुन्छ भन्ने निश्चित छैन। प्रत्येक देशका विद्यार्थी भिसा, आर्थिक क्षमता, काम गर्न पाउने अधिकार, परिवार लैजान पाउने व्यवस्था र अध्ययनपछिको अवसर फरक छन्। त्यसैले विद्यार्थीले सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका अपुष्ट सूचनाका आधारमा मात्रै गन्तव्य परिवर्तन गर्नुको सट्टा आफूले अध्ययन गर्न चाहेको विषय, शैक्षिक संस्थाको मान्यता, कुल खर्च, छात्रवृत्ति र भविष्यका अवसरको तुलना गर्नुपर्ने हुन्छ।

विद्यार्थीले अब के गर्ने ?

अस्ट्रेलिया जाने तयारीमा रहेका नेपाली विद्यार्थीले सबैभन्दा पहिले आफ्नो अध्ययन तह र भिसाको अवस्थाअनुसार नयाँ नियम लागू हुन्छ कि हुँदैन भन्ने जाँच गर्नुपर्छ। विशेषगरी परिवार लैजाने योजना भएका विद्यार्थीले अपवादको सूची र आवेदनसम्बन्धी सर्त बुझ्न आवश्यक छ। अस्ट्रेलियामै अध्ययनरत विद्यार्थीले कलेज वा विश्वविद्यालय परिवर्तन गर्ने निर्णय गर्नुअघि आफ्नो भिसा र शैक्षिक संस्थासँग सम्बन्धित नियमबारे जानकारी लिनुपर्छ। नयाँ ट्रान्सफर स्ट्रिम लागू हुने मिति तथा प्रक्रियाबारे अस्ट्रेलियाको गृह मामिला विभागबाट आउने आधिकारिक सूचनालाई आधार बनाउनु उपयुक्त हुन्छ। त्यस्तै, नयाँ विद्यार्थी भिसा आवेदन दिन चाहने व्यक्तिले आर्थिक क्षमता, आवश्यक कागजात, अध्ययनको उद्देश्य र भिसा स्वीकृतिसम्बन्धी सर्त पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ। व्यक्तिगत अवस्थाअनुसार नियम फरक पर्न सक्ने भएकाले आवश्यक परे दर्ता प्राप्त आप्रवासन सल्लाहकारसँग परामर्श लिन सकिन्छ। समग्रमा, अस्ट्रेलियाको नयाँ विद्यार्थी भिसा नीतिले नेपाली विद्यार्थीका लागि विदेश अध्ययनको बाटो पूर्ण रूपमा बन्द गरेको छैन। तर परिवारसँगै बस्ने सुविधा, अस्ट्रेलियाभित्रैबाट नयाँ भिसा आवेदन दिने प्रक्रिया र भविष्यमा शैक्षिक संस्था परिवर्तन गर्ने व्यवस्थामा कडाइ भएकाले विद्यार्थीले पहिलेभन्दा बढी सावधानीपूर्वक योजना बनाउनुपर्ने भएको छ।