प्युठानको ऐतिहासिक स्वर्गद्वारी आश्रम अहिले आर्थिक संकटको सामना गर्दैछ। रोल्पा, दाङ र प्युठानमा रहेको १०५० बिघा जग्गाबाट आम्दानी नआएपछि आश्रमले दैनिक पूजा–अर्चना, महन्त र पशु चौपायाको खानपान समेत मागेर चलाउनु परेको छ। स्वर्गद्वारी आश्रममा १९५२ सालदेखि अखण्ड वैदिक महायज्ञ हुँदै आएको छ। संस्थापक बाला तपसी महाप्रभुले १९८२–१९९६ सालसम्म दाङमा खेतीयोग्य जमिन किनेका थिए। सुरुमा अधिया प्रणालीमार्फत उत्पादनको आधा हिस्सा आश्रममा आउने गरिन्थ्यो। २०३५ सालमा सरकारले उत्पादनको आधारमा कुत बुझाउन व्यवस्था गरे पनि प्रजातन्त्र र राजनीतिक परिवर्तनपछि किसानहरूले कुत बुझाउन छोडेका थिए।

हाल आश्रमको ९९८ बिघा जग्गामध्ये ७७६ बिघा मोहीमा छन् र ३०० बिघा पूर्णरूपमा कब्जामा छ। आश्रमले केवल ४० बिघा जग्गा प्रयोग गर्न पाएको छ। “यदि सबै कुत नियमित रुपमा प्राप्त भए, वार्षिक आम्दानी करिब ६५ लाख रुपैयाँ हुने थियो, तर अहिले एक दाना पनि पाउँदैनौं,” – हरी अधिकारी, प्रशासनिक अधिकृत, स्वर्गद्वारी आश्रम भन्छन्। सशस्त्र द्वन्दकालमा माओवादीले अधिकांश जग्गा कब्जा गरेका थिए। किसानहरू थोरै–थोरै कुत बुझाउने अवस्था भए पनि अहिले एकैपटक बक्यौता बुझाउन समस्या परेको बताएका छन्।

आर्थिक संकट सामना गर्दै आश्रमले केही जग्गा भाडामा पनि दिएको छ। अटो भिलेज, व्यापारिक भवन, इट्टाभट्टा र ग्रिल उद्योगलाई भाडामा दिएर आश्रमले वार्षिक करिब ३० लाख रुपैयाँ आम्दानी गरिरहेको छ। तर १४१ कर्मचारी, ९० विद्यार्थी, ७०० हाराहारी गाई र अखण्ड महायज्ञ सञ्चालनमा वार्षिक ३ करोड भन्दा बढी खर्च भइरहेको छ।

स्वर्गद्वारी आश्रम धार्मिक दृष्टिले महत्वपूर्ण स्थल मानिन्छ। भक्तजनको विश्वास छ कि यहाँ पूजा–अर्चना गर्दा सन्तान प्राप्ति, रोग निवारण, मानसिक शान्ति र आर्थिक समस्या समाधान जस्ता मनोकामना पूरा हुन्छ। आश्रमले स्थायी आम्दानीको स्रोत खोजेर आफ्नो सांस्कृतिक र धार्मिक महत्व कायम राख्नुपर्ने आवश्यकता रहेको छ।